آیتالله محمدجواد فاضل لنکرانی، رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهمالسلام) و استاد فقه و اصول مدرسه تابستانه «دارالعلم»، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، پیرامون الزامات و ویژگیهای تدریس مؤثر، اظهار کرد: استاد برای تدریس باید مطالعه بسیار فراوانی داشته باشد. من همیشه به طلبهها عرض میکنم مقداری که مطالعه میکنم، شاید بتوانم یکسوم آن را در درس بیان کنم و دو سوم آن برای خودم میماند.
وی افزود: استاد نباید فقط مطالبی را که قرار است در درس مطرح کند، به شکلی کلیشهای تنظیم و بیان کند؛ بلکه باید بحث را عمیق و گسترده ببیند و درباره آن مطالعه کند. در نتیجه، نفع اولیه تدریس باید برای خود استاد باشد و در مرتبه بعد، طلبه از آن بهرهمند شود.
آیتالله فاضل لنکرانی ادامه داد: نکته دوم این است که استاد مراقبت کند مطلبی مبهم باقی نماند؛ ورود و خروج او از مطلب باید کاملاً با دقت باشد تا طلبه یا شاگردی که پای درس نشسته است، بتواند بفهمد اصل مسئله چیست و چگونه باید درباره آن استدلال کند.
وی خاطرنشان کرد: گاهی اوقات درسها به گونهای شروع و به گونهای تمام میشود که واقعاً نه خود استاد و نه طلبه متوجه نیستند درباره چه موضوعی صحبت میشود. مرحوم والد ما، زمانی در پاسخ به این پرسش که چگونه در تدریس موفق بودهاند، فرمودند: من سعی میکنم در هر تدریسی و در هر درسی، طلبه بفهمد موضوع بحث چیست و بداند تا کجا میخواهیم آن را دنبال کنیم؛ جلسه هم که تمام میشود، بداند به کجای بحث رسیدهایم.
آیتالله فاضل لنکرانی با اشاره به اهمیت نظم در تدریس، گفت: نکته سوم، نظم است. استاد واقعاً باید منظم باشد. مرحوم والد ما میفرمودند استاد برای تدریس نباید زود بیاید و نباید دیر بیاید، بلکه باید سر وقت خودش را به درس و بحث برساند.
وی در ادامه به ضرورت فراهم کردن زمینه مشارکت طلبهها در کلاس درس اشاره کرد و افزود: نکته چهارم که دوستان درباره آن در بحث ما بسیار صحبت میکنند، این است که باید به طلبهها مجال و میدان داد. درس استاد نباید متکلم وحده باشد؛ باید به طلبهها میدان داده شود و طلبه هر سؤالی دارد، مطرح کند.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهمالسلام) تصریح کرد: در همین سؤال و جوابهاست که اولاً مطلب روشنتر میشود و ثانیاً طلبه رشد میکند؛ بنابراین استاد باید به طلبهها میدان بدهد.
وی در ادامه با اشاره به شیوه برخی استادان و مراجع در برگزاری درس، گفت: نقل میکنند که گاهی اوقات بعضی از مراجع، مانند مرحوم آقای خوئی، در اواخر عمرشان در درس اجازه نمیدادند کسی سؤال کند که آن هم به اقتضای سن و شرایط ایشان بوده است؛ اما استادی که نشاط دارد، جوان است یا در سن کهولت نیست، باید به طلبهها مجال بدهد.
تأکید بر شناسایی بزنگاههای بحث در فرآیند تدریس
آیتالله فاضل لنکرانی نکته دیگری را که در تدریس باید مورد توجه استاد قرار گیرد، تأکید بر نقاط مهم و اساسی بحث دانست و اظهار کرد: استاد باید بزنگاههای بحث را مشخص کند و روی آنها تأکید بیشتری داشته باشد؛ یعنی به طلبهها بگوید این بحث دو یا سه بزنگاه دارد و شما طلبهها و شاگردان روی این بزنگاهها کار و مطالعه کنید.
وی افزود: توجه دادن به بزنگاههای بحث برای فهم آن بسیار مهم است و این موارد شاید برای درسهای دیگر نیز اهمیت داشته باشد.
آیتالله فاضل لنکرانی در ادامه درباره موضوع انتخابشده برای مدرسه فقه و اصول مدرسه تابستانه «دارالعلم»، اظهار کرد: به نظرم موضوعی که برای مدرسه فقه و اصول انتخاب شده بود، یکی از موضوعهای بسیار لازم و ضروری است که فضلا و حوزهها باید به آن توجه کنند. در این مدتی که توفیق داشتم در خدمت طلبهها باشم، دیدم این بحث به خوبی دنبال میشود.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهمالسلام) با اشاره به موضوع «مقاصد الشریعه» و اهمیت پرداختن به آن در حوزههای علمیه، گفت: من بسیار موافق بودم که این موضوع مطرح شود. این موضوع از مسائل ضروری است و اهل سنت روی آن بسیار کار کردهاند و حتماً لازم است در حوزههای شیعه، فضلا و مدرسین به این بحث توجه کنند؛ اما باید توجه داشت که مقاصد الشریعه گرفتار خطراتی نشود که به نظر من ممکن است این موضوع با آنها مواجه باشد.
آیتالله فاضل لنکرانی برگزاری گعدههای علمی میان اساتید در مدرسه تابستانه «دارالعلم» را خوب عنوان کرد و در ارزیابی سطح علمی طلاب شرکتکننده در مدرسه فقه و اصول «دارالعلم» گفت: از نحوه سؤالهایی که طلبهها میپرسیدند، معلوم است که طلبهها توجه دارند، البته انتظار نیست که همه آنها به کنه این بحث توجه کنند، اما سطح و توجه آنها خوب بود.
آیتالله فاضل لنکرانی درباره مقایسه محتوای دوره امسال مدرسه تابستانه «دارالعلم» با سالهای گذشته اظهار کرد: در سالهای قبل نیز موضوعات خوبی مورد بحث قرار گرفته است، اما به نظرم موضوع امسال از هر سالی بهتر بود.
وی درباره پیشنهاد برای سرفصلهای دورههای آینده مدرسه تابستانه «دارالعلم» نیز گفت: پیشنهاد من این است که در طول سال، موضوعاتی را که در این چند روز از سوی اساتید مطرح شده است، دنبال کنند؛ همچنین سؤالهای طلبهها را که در این فرصت امکان پاسخگویی به همه آنها وجود نداشت، جمعآوری کنند و در اختیار استادان قرار دهند.
رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهمالسلام) ادامه داد: اگر مجال فراهم شد، مثلاً یک یا دو ماه بعد، یک اردوی یکروزه دیگر برگزار کنند تا در آنجا به این سؤالها واقعاً پاسخ داده شود. نباید این موضوع به همین مقدار اکتفا شود و تمام شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: از مدیریت حوزه خراسان و تولیت آستان قدس رضوی بسیار تشکر میکنم که واقعاً این ابتکار عمل را به خرج دادند. اینگونه دورهها باعث پویایی حوزه میشود و به سهم خودم تشکر فراوان دارم.
نظر شما